Hellissandur
Leturstærð
BJÖRNSSTEINN
DRÁP BJÖRNS RÍKA ÞORLEIFSSONAR
Við höfnina á Rifi er Björnssteinn, en þar var Björn ríki Þorleifsson sem var mestur höfðingi á Íslandi á 15. öld, drepinn ásamt sjö mönnum sínum í bardaga við Englendinga. Var lík Björns síðan höggvið í hluta. Má sjá merki þess á Björnssteini sem nú er aftur sýnilegur eftir að hafa verið grafinn upp af heimamönnum.
Dráp Björns ríka hafði mikil áhrif, ekki aðeins hérlendis, heldur einnig erlendis. M.a. kostaði drápið fimm ára styrjöld milli Englendinga og Dana.
Er Ólöf ríka, kona Björns heyrði af láti hans, lét hún falla fleyg orð sem fests hafa sem orðatiltæki í íslensku máli, en Ólöf á að hafa sagt eigi skal gráta Björn bónda, heldur safna liði .
Hér á eftir er fróðleg samantekt úr bók Oscars Clausen, Sögur og sagnir af Snæfellsnesi II. Textinn er innsleginn orðrétt úr fyrsta kafla bókarinnar sem heitir Úr sögu kaupstaðarins á Rifi Úr bók Oscars Clausen -
Sögur og sagnir af Snæfellsnesi II.
Á 15. öld ráku Englendingar, eins og kunnugt er, afarmikla verslun hér við land, og lágu skip þeirra á Vesturlandi, en það var heldur engin tilviljun að svo var, því að bæði var þar örugg og góð höfn og svo var þar ábatasömustu vöru að hafa á Íslandi, þar sem var skreiðin.
Það er líka tvímælalítið að í þessum forna enska verslunarstað á saltfiskverkun hér á landi upptök sín. Enskir kaupmenn fluttu fyrstir salt til landsins, svo að nokkru nam, til fisksöltunar, og í Rifi byggðu þeir þegar á 15. öld salthús og söltuðu þar fisk á vetrum, sem þeir svo sóttu á skipum sínum, þegar voraði. -- Í byrjun var fiskurinn lagsaltaður í stór kör, og vou þau enn til í Rifi, þegar kaupstaðurinn lagðist þar niður um 1700.
Danakonungar, sem á 15. öld áttu talsvert undir sér, þar sem Danmörk var þá stórveldi, sáu ofsjónum yfir þessari miklu verzlun Englendinga hér úti á Íslandi og lögðu toll á hana, hin svokölluðu sekkjagjöld. Í fyrstu gekk illa að ná þessum tollum hjá Englendingum, og gaf konungur því út bréf árið 1463, þar sem landsmönnum var bannað að verzla við nokkra útlenda menn, fyrr en þeir hefðu greitt sekkjagjöldin. Þetta reyndis þó ekki duga. Fóru Englendingar sínu fram, héldu verzluninni áfram, án þess að borga gjöldin. Þetta vildi konungur ekki þola og árið eftir, 1464, afturkallaði hann svo öll leyfisbréf, er hann hafði veitt Englendingum til verzlunar hér á landi.
Út af þessu urðu enskir kaupmenn æfir og lentu í illdeilum við hirðstjóra konungs. Það var Björn ríki Þorleifsson, hirðstjóri á Skarði, sem reið út í Rif haustið 1467 og ætlaði að banna Englendingum að versla þar, en sló í bardaga, og þar féll Björn.
Björn ríki Þorleifsson var mesti höfðingi hér á landi á sinni tíð. Konungur gaf honum riddaranafn og aðalsbréf í Kaupmannahöfn árið 1457. Skjaldarmerki hans var hvítabjörn á bláum feldi og hvítabjörn uppaf hjálminum. Það sama ár varð Björn hirðstjóri yfir Íslandi og var það þangað til hann var drepinn. Björn hirðstjóri var röggsamur maður og óhræddur við að standa í stórræðum. Hann fór, eins og ég sagði áður, út í Rif og ætlaði að reka erindi konungs, en þar fóru svo leikar, að Englendingar drápu hann, ásamt 7 mönnum hans, og tóku Þorleif son hans og höfðu í haldi. Svo var grimmd þeirra mikil, að þeir söxuðu lík Björns í stykki. Hann varðist lengi og vasklega áður en hann féll. Hann hljóp upp á háan klett og hjó niður fyrir sig, þangað til hann örmagnaðist og hneig niður. Kletturinn er síðan kallaður Björnssteinn. Hann er nú nær sandi orpinn. Bólar aðeins á hann upp úr foksandinum (nú hefur verið grafið frá Björnssteini og er hann vel sýnilegur og áhugaverður staður til að stoppa við og íhuga sögu Rifs: Innskot Haukur Már). Ólöf ríka Loftsdóttir á Skarði, ekkja Björns, varð ekki uppnæm, þegar hún heyrið lát Björns, en sagði þá þessi alkunnu orði: Ekki skal gráta Björn bónda, heldur safna liði-- Það gjörði hún líka. Hún safnaði liði og fór út á Rif og leysti þar Þorleif son sinn úr haldinu með miklu silfri.-- Um þessar mundir varð þessi vísuhending til: Róstugt var í Rifi, þá ríki Björn (þar) dó. --Og var það orð að sönnu. -- Lík Björns var flutt inn að Helgafelli og jarðsungið þar, en sagt er, að Ólöf hafi gefið klaustrinu stórjörð í legukaup hans. Sumir segja Mávahlíð. Munnmæli herma, að Ólöf ríka á Skarði, ekkja Björns, hafi í hefndarskyni, galdrað ofsabyl á þá ensku og hafi þá farizt um 30 enskar duggur undir Jökli. Bylur þessi var kallaður Ólafarbylur, en að svona margar enskar duggur hafi verið við fiskiveiðar undir Jökli og farizt í bylnum, sannar einmitt það, hversu útgerð og verzlun Englendinga hefur verið stórfengleg á þessum slóðum á þeim tímum. --Sagt er að eftir fráfall Björns hirðsstjóra, hafi Englendingar farið með ránum um byggðir. Húsfrú Ólöf silgdi svo eftir þetta á konungsfund og kærði dráp bónda síns, og tók konungur henni vel, en lét svo í hefndarskyni gjöra upptæk ensk skip í Eyrasundi. Út af þessum atburðum, sem gjörðust á Rifi, varð svo 5 ára stríð milli Englendinga og Dana, og komst ekki á friður fyrr en árið 1474, en sá friðarsamningur var gjörður í Utrecht í Hollandi. --Eftir að Ólöf hafði setið á ráðstefnu með konungi, fór hún heim til Íslands og settist í bú sitt á Skarði, en á næsta vori brá hún sér vestur mum fjörðu og tók þar þrjár enskar skipshafnir til fanga og flutti þær heim að Skarði. Eitt sumarið voru 50 Englendingar hjá henni í haldi, og kunni hún ekki við, að þeir væru iðjulausir. Lét hún þá byggja stéttina stóru, sem enn sést á Skarði og kölluð er Englendingastétt".